KARLO BIJELICKI (1813-1878)
OSNIVAČ GRADSKE BIBLIOTEKE U SOMBORU

Karlo Bijelicki rođen je u Kuli 20. marta 1813. godine. Osnovnu (trivijalnu) školu i gimnaziju završio je u rodnom mestu a gimnaziju u Vrbasu. Godine 1830. dolazi u Sombor i zapošljava se pri Bačkoj kanalskoj upravi kao finansijski manipulant. Na tom mestu ostaje do 1851. godine kada prelazi u Carsku i kraljevsku sresku finansijsku upravu u kojoj je dugo godina bio vodeći finansijski službenik. Već tada  je u svojoj privatnoj biblioteci imao  preko 10.000 knjiga. Opšti razvoj kulturno-prosvetnog života polovinom XIX veka bio je uslovljen unutrašnjom i spoljašnjom politikom Austrije. Centralističko-apsolutistička vlast budno je pratila rad svih kulturnih udruženja. Bahov apsolutizam nastojao je da rad nacionalnih ustanova potčini što svestranijoj kontroli organa Ministarstva unutrašnjih dela. U Beču se 1849. godine  osniva Udruženje za širenje knjiga i brošura radi narodnog obrazovanja. Ono je od početka svog rada imalo pristalica u svim krajevima austrijske carevine, tako da je njegovo osnivanje umnogome doprinelo učvršćivanju društvenog centralizma posle Revolucije. Kao veliki ljubitelj baštovanstva i vinogradarstva Karlo Bijelicki,  u Austriskom kalendaru za dva groša za 1857. godinu, čitajući članak Trajanje učenja u poljoprivredi video je poziv Uprave udruženja za širenje knjiga i brošura iz Beča koje se obraćalo onima koji nisu ravnodušni prema duhovnom stanju svojih sugrađana kao i nižih slojeva naroda da se obrate pomenutom Udruženju, čija je svrha da opštinama upućuje čitave zbirke najodličnijih knjiga uz najpovoljniju cenu i izvesnu količinu malih spisa sasvim besplatno za širenje obrazovanja i znanja. Bijelicki se pismom od 16. decembra 1856. godine obraća Udruženju za širenje knjiga i brošura radi narodnog obrazovanja  i nudi se za osnivača Čitalačkkog kružoka u Somboru sa centralom u Beču, da bi doprineo proširivanju narodnog obrazovanja,  jer je  narodu pristupačno samo minimalno obrazovanje osnovne škole, čitanje, ponešto pisanja, malo računanja i veronauka. Početkom februara 1857. godine  Bijelicki je u Čitalački kružok učlanio 35 (8 osnovnih i 27 redovnih) članova. Uprava Udruženja za širenje knjiga i brošura radi narodnog obrazovanja 13. marta 1857. godine dozvolila je Bijelickom da vodi novoosnovani Kružok, i dostavila mu njegove dužnosti. Bečko udruženje je politikom osnivanja i popunjavanja knjižnog fonda Čitalačkog kružoka nastojalo da utiče i usmerava formiranje gledišta i stavova čitalaca. Takav stav Udruženja za širenje knjiga i brošura radi narodnog obrazovanja, Somborci su na čelu sa Bijelickim oštro kritikovali, te su ga ubrzo shvatili kao sredstvo Bahove politike. Bijelicki je shvatio da pomoću Bečkog udruženja neće moći da ostvari svoj cilj – osnivanje Opštinske javne biblioteke čije bi knjige besplatno koristili najsiromašniji slojevi naroda, nego da mu se za ostvarenje te namere valja osloniti  na lokalne snage i osnivanje nezavisnog Udruženja. Pod uticajem prosvetiteljskih ideja, nacionalno neopredeljen u sredini intenzivnog razvoja nacionalizma i građanskih nacionalnih političkih partija, Bijelicki se orjentisao na vannacionalno i vanklasno narodno prosvećivanje. Sa svojim prijateljima osnovao je Udruženje za osnivanje Opštinske javne biblioteke u Somboru i preduzeo pripreme za njeno osnivanje. Novoosnovano Udruženje je 31. oktobra 1857. godine  tražilo odobrenje Carskog i kraljevskog Srpsko-banatskog Državnog namesništva u Temišvaru za osnivanje Opštinske javne biblioteke. Tokom 1858. godine Bijelicki je izvršio  sve neophodne pripreme i napravio nacrt Statuta, da bi na njegovu inicijativu 2. januara 1859. godine bila održana  I Generalna skupština Udruženja za osnivanje Opštinske javne biblioteke u Somboru. Gotovo u isto vreme kada je pripremao nacrt Statuta Opštinske javne biblioteke, Bijelicki je preveo i jedan od dva sačuvana prevoda Ustava Srpske čitaonice, osnovane 1845. godine. Za 20 godina rada u Biblioteci, kao njen osnivač, sekretar i bibliotekar, Bijelicki je uspeo da oformi fond  od gotovo 23.000 knjiga. Da bi omogućio uvid u fond, s vremena na vreme je štampao Katloge u kojima je davao i pregled darodavaca i darovanih knjiga, izvode iz Statuta, važnija rešenja Generalnih skupština, spisak članova Uprave i stanje knjižnog fonda. Od početka svog rada u Biblioteci Bijelicki je propagirao   učlanjivanje lepog pola, gospođa i gospođica, koje do tada nisu učestvovale u javnom i kulturnom životu. Kao strastan bibliofil i dobar bibliotekar strogo je vodio računa o stanju i čuvanju knjižnog fonda. Pored davanja priznanja za neumoran i nesebičan rad na osnivanju Biblioteke od strane lokalnih organa vlasti, Bijelicki je dobio i priznanje od Udruženja za osnivanje Opštinske javne biblioteke u Somboru, koje mu je na svojoj IV Generalnoj skupštini javno izrazilo zahvalnost, a jedan od utemeljivača Udruženja, doktor Moric Špicer, zahtevao je da se osnivač i poslovođa Biblioteke naslika, i da taj portret ostane za večitu uspomenu izložen u prostorijama Opštinske javne biblioteke. Portretje naslikao akademski slikar Rihard Puhta, a svečano je otkriven na V Generalnoj skupštini održanoj 17. aprila 1864. godine. Bijelicki već sledeće, 1865. godine, daje ostavku na sve funkcije koje je obavljao u Biblioteci od njenog osnivanja, ali njegovu ostavku Skupština nije prihvatila. Oženio se 5. novembra 1866. godine Marijom Budai. Sedamdesetih godina Bijelicki  radi  i na mestu glavnog knjigovođe Somborske štedionice, osnovane 1868. godine. Na Skupštini održanoj 1874. godine, Bijelicki zbog službene zauzetosti i bolesti daje ostavke na mesta sekretara i bibliotekara, ali i dalje radi na dužnostima poslovođe i računovođe. Do kraja života ostao je veran svojim humanističko-prosvetiteljskim i apolitičkim shvatanjima. Karlo Bijelicki je umro  16. februara 1878. godine. Sahranjen je na Velikom katoličkom groblju u Somboru dva dana kasnije