Tragovi

12.06.1904.

U Somboru je osnovana prva SINDIKALNA PODRUŽNICA ZIDARA I TESARA, kojih je tada bilo oko 250 na broju, interesantno, uglavnom Bunjevaca. Inače, ova podružnica temelji se na dugoj tradiciji zanatskog udruživanja u Somboru; 1878. osnovano je Prvo mađarsko zanatlijsko udruženje, sledeće nastade Srpska zanatska zadruga, da bi deceniju kasnije se sjedinili u Osnovnom zanatlijskom udruženju, u kome je bio 601 majstor, 881 kalfa i 650 šegrta. No, vratimo se na početak priče: zidare i tesare u ovoj varoši je sindikalno organizovao Blaško Marković, zidarski radnik i istaknuti radnički prvak na početku 20. veka, a pre svega, neizbrisiv iz somborske sećanice kao pisac i kompozitor njegove nezvanične himne U tom Somboru.

14.06.1941.

U danu u kome je kiša neprestano lila, počeo je progon žitelja Rastine i Aleksa Šantića u mađarske fašističke logore. Oko 15 časova, vagonima za prevoz stoke, krenulo je oko 800 Rastinaca sa gakovačke stanice, u koju su pristigli pešice i kolima, uz pratnju 60-tak žandara i pogrdne povike meštana: "Aaa, bolje rat nego pakt... otac vaš lički". Kuće i pokućstvo, radilo i stoku su ostavili novim doseljenicima iz Bukovine, zvanim Čangovi, a oni su mogli poneti samo ručni prtljag. Njihova Rastina posta Hadikfalva, što će reći Ratno selo. Slično događanje je bilo i u Aleksa Šantiću, samo što je počelo izjutra oko 5 časova, kada su se u sličnim vagonima priključili sapatnicima iz Mišićeva i Rate. U Šarvaru (Mađarska) zauvek je ostalo 53 Rastinca i 91 Šantićanin.